کم خونی

چه غذاها و موادی خون ساز هستندو برای درمان بیماری کم خونی موثر میباشد؟

کم خونی وضعیتی است که درآن ، تعداد یا اندازه گلبول های قرمز یا مقدار هموگلوبین موجود درخون کاهش یافته و تبادل اکسیژن و دی اکسید کربن بین خون و سلول ها دچار اختلال می شود . از علل ایجاد کننده کم خونی می توان کمبودهای تغذیه ای ، خون ریزی ، ناهنجاری های ژنتیکی ، بیماریهای مزمن یا مسمومیت های دارویی را نام برد . منظور از کم خونی های تغذیه ای ، کم خونی هایی است که در اثر دریافت کم مواد مغذی ایجاد می شوند .از مهم ترین مواد غذایی جهت خون سازی ، که کمبود آن در خون بدن موجب بروز کم خونی می شود می توان به آهن ، ویتامینB12 و اسید فولیک اشاره کرد که از بین آنها کم خونی ناشی از فقر آهن یکی از شایع ترین نوع کم خونی تغذیه ای است .

کم خونی ناشی از فقر[ین] آهن[نه مولکول آهن]

فقرآهن یکی از شایع ترین اختلالات تغذیه ای در کشور های در حال توسعه و مهمترین نوع کم خونی تغذیه ای در کودکان و زنان ، در سنین باروری است که با ایجاد گلبول های قرمز کوچک و کاهش میزان هموگلوبین مشخص می شود . اگر چه پیامدهای اقتصادی و اجتماعی کم خونی فقرآهن به صورت کمّی محاسبه نشده ولی لازم است به این نکته توجه شود که این بیماری سبب اتلاف منابع و مراقبت های بهداشتی ، کاهش بهره وری در اثرافزایش میزان مرگ و میر ، ابتلا به بیماری در مادران و کودکان و بالاخره کاهش ظرفیت جسمی و روانی در بخش بزرگی از جامعه می شود .

میزان نیاز به آهن

میزان نیاز به آهن براساس سن ، جنس و وضعیت فیزیولوژیکی افراد متفاوت است . مثلاً زنان باردار به علت افزایش حجم خون ، رشد جنین و جفت ، و سایر بافتها به آهن بیشتری نیاز دارند . به همین دلیل بیش از سایرین در معرض خطر کم خونی قرار دارند . در شیر خواران - در صورت سلامت مادر- ، میزان آهن موجود در شیر مادر برای 4- 6 ماه اول زندگی کافی است ولی در مورد نوزادانی که با وزن کم متولد می شوند ذخایرآهن کم بوده و باید بعد از 3 ماهگی آهن اضافی به صورت قطره خوراکی خورانده شود . همچنین بستن پیش از موقع بند ناف نیز به دلیل اینکه نوزاد را از یک سوم کل خونش محروم می کند خطر فقر آهن را افزایش می دهد .

دلایل فقر آهن

دلایل گوناگونی برای فقر آهن وجود دارد که از آن جمله می توان به علل زیر اشاره کرد :

1 – دریافت نا کافی آهن به دلیل رژیم غذایی مورد استفادهای که در آن آهن کمی وجود دارد ، مانند بعضی از رژیم های گیاه خواری .

2 – جذب ناکافی آهن در اثر اسهال ، کاهش ترشح اسید معده ، مشکلات گوارشی یا تداخلات داروئی ( داروهایی مثل کلستیدامین ، سایمتیدین ، پانکراتین ، رانیتیدین و تتراسایکلین. )

3 – افزایش نیاز به آهن برای افزایش حجم خون در دوران نوزادی ، نوجوانی ، بارداری و شیر دهی .

4 – خون ریزی زیاد در دوران عادت ماهانه ، در اثر جراحات و ناشی از هموروئید ، بیماری های بدخیم یا انگل ها .

کمبود آهن در مردان بزرگسال معمولاً در اثر از دست دادن خون است .

علائم کم خونی ناشی از فقر آهن،بعضی از علائم کم خونی آهن عبارتند از :

1 – رنگ پریدگی زبان و مخاط داخل لب و پلک چشم

2 – خستگی زود رس

3 – بی تفاوتی

4 – سرگیجه و سردرد

5 – خواب رفتن و سوزن سوزن شدن دست ها و پاها

6 – حالت تهوع

7 – در کم خونی های شدید گود شدن روی ناخن

درمان کم خونی ناشی از فقر آهن

برای درمان کم خونی چند روش وجود دارد که بهترین و کم خطرترین آنها استفاده می شود ؛ بهترین و کم خطرترین راه استفاده از [غذای خون سازمثل کباب کردن گوشت گوسفندنروشتر،نخود،عسل،خرما،مویز،پسته...نمک چشیدن قبل وبعدغذا...]است .

ویتامین Cجذب [ین] آهن را افزایش می دهد . به همین دلیل معمولاً مصرف ویتامینC به همراه آهن پیشنهاد می گردد

جذب آهن غذا ، اغلب تحت تأثیر شکل آهن موجود در آن می باشد. آهن موجود در پروتئین های حیوانی مانند  ماهی و پرندگان ( آهن هِم) بیشتر جذب می شود در حالیکه جذب آهن پروتئین های گیاهی مانند سبزی ها و میوه ها ( آهن غیر هم) کم تر می باشد.

باید توجه داشت که ویتامینCجذب آهن سبزی ها و میوه ها( آهن غیرهم) را بیشتر می کند. مصرف چای [وماست]همراه یا بلافاصله بعد ازغذا نیز می تواند جذب آهن را تا 50 درصد کاهش دهد.[مصرف غذاهای سردوتر،اسیدی وسدیم دار،سبب افت فشاروقندخون میگرددنانهای بدون سبوس مانندلواش،فانتزی،...مضرندچیپس ونارنگی،شیرپاستوریزه،موز،سایرغذاهای حاوی موادشیمیائی ونگهدارنده سبب کمخونی میشوند]

منابع غذایی آهن دار

منابع غذایی آهن دار عبارتند از جگر، قلوه ، گوشت قرمز[شتروگوسفندنر]، ماهی، زرده تخم مرغ ، سبزی های دارای برگ سبز تیره مانند سبزی خوردن،جعفری ، اسفناج و حبوبات ؛ مثل [نخود]، هم چنین میوه های خشک ( برگه ها) به خصوص برگه زرد آلو و دانه های روغنی.

عوامل افزایش دهنده جذب آهن و منابع غذایی آنها

1. اسید سیتریک و اسید اسکوربیک ( ویتامینC) که درآلو، خربزه، ریواس، انبه، گلابی، طالبی، گل کلم، سبزی ها ، آب پرتقال، لیمو شیرین ، لیمو ترش، سیب و آناناس وجود دارند، می توانند عوامل افزایش دهنده جذب آهن در بدن باشند-.

2. اسید مالیک و اسید تارتاریک که در هویج ،  چغندر، کدو تنبل ،  کلم پیچ و شلغم موجود است ، سبب افزایش جذب آهن می شود.

توصیه های زیر را به کار بندید :

1. استفاده از غذاهایی که غنی از آهن می باشند.

2. استفاده از منابع غذایی حاوی ویتامین در هر وعده غذایی ، جهت جذب بهتر آهن ( مثل پرتقال، گریپ فروت، کلم، توت فرنگی، فلفل سبزو لیمو ترش)

3. گنجاندن گوشت قرمز، ماهی یا مرغ در برنامه غذایی .

4. پرهیز از مصرف چای و قهوه وماست همراه یا بلافاصله بعد از غذا

5. برطرف کردن مشکلات گوارشی و یبوست

6. تصحیح عادات غذائی غلط ( مثل مصرف مواد غیر خوراکی مانند یخ )

7. مشاوره با [سایت جمشیدخدادی ،دکترخرسندوکاویان منش متخصص معتبرتغذیه جهت پیش گیری به موقع و یا بهبود کم خونی]

8. استفاده از نان هایی که از خمیر ورآمده تهیه شده اند مانندسنگک ،نان جو

9. استفاده از خشکبار مثل توت خشک ، برگه آلو، انجیر خشک و مویز که منابع خونی از آهن هستند.

10. استفاده ازغلات و نخود جوانه زده .

11. شست وشو و ضد عفونی کردن سبزی هایی که استفاده می کنید.

12.شستن کامل دستهابا آب و صابون ، قبل از تهیه مصرف غذا و پس ازهر باراجابت مزاج

منابع ویتامین ث:خرما،پیاز،سیب درختی،انگور،مویز،چغندر،سبزی خوردن،خربزه،فلفل دلمه،زیتون،روغن زیتون خام،عسل،پرتقال،بادمجان،قنبید"کلم قمری"،کدوحلوائی ومسمائی]

کارشناس تغذیه تبیان تهیه و تنظیم : گروه اینترنتی نیک صالحی

 

/ 0 نظر / 5 بازدید